X
تبلیغات
بازی تراوین

وبلاگ تخصصی مهندسی عمران ژئوتکنیک

انجام پروژه‌های ژئوتکنیکی

سد های خاکی

سد خاکی یکی از قدیمیترین تاسیسات ساختمانی است که انسان به دلیل نیازهای اولی اش در زمینه ی عملیات کشاورزی و تامین آب مشروب مبادرت به ایجاد آن کرده است.

سد خاکی یکی از قدیمیترین تاسیسات ساختمانی است که انسان به دلیل نیازهای اولی اش در زمینه ی عملیات کشاورزی و تامین آب مشروب مبادرت به ایجاد آن کرده است.
ابتدایی ترین سدهای خاکی که حتی امروز نیز میتوان نظایر آن را در اغلب نقاط ایران مشاهده کرد, بندهایی هستند کوچک یا بزرگ که با وسایل اولیه ای چون بیل و کلنگ در مسیر انهار آبیاری یا مسیل ها ساخته شده اند. حجم عملیات انجام شده بستگی کامل به قدرت کاری موجود در محل و میزان احتیاجات داشته است. بعضی از این نوع سدهای قدیمی که با مصالحی چون سنگ و ملات ساخته شده اند هنوز نیز موجودند. به طور کلی, میتوان گفت سد خاکی, ساختمان یا تاسیساتی است که بر روی رودخانه یا مسیل و با استفاده از مصالح بدون ملات به منظور ذخیره و بالا آوردن سطح آب در پشت آن ساخته میشود. به عبارت دیگر, یک سد خاکی نیز مانند سد بتنی هم باید بتواند سطح آب را در پشت خود بالا بیاورد و در مقابل فشار آب مقاومت کند و هم باید قادر به ذخیره ی آب باشد, یعنی در مقابل آب غیر قابل نفوذ باشد. به این ترتیب دیده میشود که کاربرد و نحوه ی عمل یک سد خاکی عیناً مانند سد بتنی است و تنها اختلاف آنها در نوع مصالح مورد مصرف برای ساخت و همچنین در نحوه ی اجرای کارهای ساختمانی است. سد های بتنی تاسیساتی هستند که عموماً از بتن ساده یا مسلح ساخته شده و بر حسب وضعیت و موقعیت محل به شکل وزنی, قوسی یا پایه دار ساخته میشوند. به طور کلی, بدنه ی اصلی سدهای بتنی یکپارچه است که این خصوصیت درست نقطه مقابل سدهای خاکی قرار دارد.
همانطور که اشاره شد, بدنه ی اصلی سدهای خاکی معمولاٌ از مصالح بدون ملات نظیر لاشه ی سنگ, قلوه سنگ, شن, ماسه, لای و رس به طور مخلوط یا مجزا و به صورت همگن یا منطقه بندی شده ساخته میشوند. بنابراین مشخصه ی کلی این سدها یکپارچه نبودن بدنه ی اصلی سد است.
چنانچه دیده شد, وظیفه ی اصلی یک سد مخزنی در درجه ی اول ذخیره ی آب و جلوگیری از نفوذ آن از بدنه و در درجه دوم پایداری در مقابل نیروهای وارده است. در سدهای بتنی و به طور کلی سدهایی که با مصالح ملات دار ساخته میشوند بدنه ی سد غیر قابل نفوذ است و جلو نشت آب را میگیرد. در این نوع سدها, نیروهای وارده یا توسط وزن بدنه ی سد تحمل میگردد (مانند سدهای بتنی وزنی) با توسط بدنه به پی های تحتانی و جانبی سد منتقل می شود. (مانند سدهای بتنی قوسی و پایه دار). در سدهای خاکی به دلیل پیوسته نبودن مصالح معمولاً تنها راه مقابله با نیروهای وارد بر بدنه ی سد استفاده از وزن است, بنابراین سد خاکی به ناچار باید به صورت وزنی و با مقطع ذوزنقه ای شکل ساخته شود. اما از نظر نفوذ آب, چون بدنه ی از مصالح خاکی یعنی ذرات جدا از هم و بدون ملات ساخته شود, از اینرو در مقابل آب نفوذپذیر خواهد بود و باید برای جلوگیری از نشت و تلفات آب تدابیر لازم اتخاذ گردد. در سدهای نوع خاک (به طور کلی منظور سدهایی است که از مصالح بدون ملات اعم از خاک, سنگریزه یا لاشه سنگ ساخته میشوند.) برای جلوگیری از نشت آب, معمولاً از یک لایه ی غیر قابل نفوذ که ممکن است بتنی, آسفالتی, لاستیکی, پلاستیکی, فولادی یا چوبی یا از خاکهای ریزدانه ی نفوذناپذیر مانند رس و رس-لای ساخته شده باشد, استفاده میشود. این لایه ی نفوذ ناپذیر ممکن است به صورت یک لایه ی مغزی (هسته) در قسمت میانی بدنه ی اصلی سد یا به صورت یک پوشش در سطح بالادست آن اجرا گردد.
همانطور که اشاره شد, تحمل نیروها در سدهای خاکی توسط وزن بدنه و انتقال نیرو به تکیه گاه کف صورت میگیرد, از اینرو در مقایسه با انواع سدهای بتنی, سدهای خاکی نیاز به مشخصات تکیه گاهی بسیار قوی ندارند و قابل استقرار بر روی پی های ضعیف ترند و اصولاً هر جا که به دلیل ضعف پی امکان احداث سد بتنی نباشد, احداث سد خاکی به منزله ی یک گزینه ی مناسب مد نظر قرار میگیرد.
منبع: کتاب سدهای خاکی تالیف دکتر حسن رحیمی

برچسب‌ها: سد خاکی
تاریخ ارسال: شنبه 22 مرداد 1390 ساعت 21:29 | نویسنده: امید کاوه آهنگری | چاپ مطلب 0 نظر